„Dziady” Dejmka na wielkim ekranie. Powstaje film o Marcu ’68

W Warszawie trwają zdjęcia do filmu roboczo zatytułowanego „Marzec ’68„. O wydarzeniach, do których doszło w związku ze zdjęciem z afisza Teatru Narodowego „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka opowie Krzysztof Lang, twórca „Prowokatora” i „Ach śpij kochanie”.

Terminem Marzec ’68 określa się kryzys polityczny, do którego doszło wiosną 1968 roku w wyniku trwającej od blisko roku nagonki na środowiska żydowskie w Polsce zainicjowanej przez antysemickie kręgi PZPR skupione wokół ówczesnego ministra spraw wewnętrznych PRL Mieczysława Moczara.  

Jedną z przyczyn protestów był zakaz wystawiania w Teatrze Narodowym inscenizacji „Dziadów” Mickiewicza” w reżyserii Kazimierza Dejmka. Mające premierę 27 listopada 1967 roku, kilka tygodni po obchodzach 50-lecia Rewolucji Październikowej, przedstawienie spotkało się z krytyczną reakcją KC PZPR ze względu na „antyradziecką wymowę” sztuki. Początkowo ograniczono możliwość jego wystawiania, a następnie zdecydowano o zdjęciu go z afisza z końcem stycznia 1968. Po ostatnim, 11. przedstawieniu doszło do studenckiej manifestacji w obronie „Dziadów” brutalnie rozpędzonej przez milicję. A w gronie aresztowanych i ukaranych znaleźli się m.in. Andrzej Seweryn i Jan Lityński. O sprawie napisały zagraniczne media, a w Polsce środowisko studenckie wystosowało petycję przeciw cenzurze, którą podpisało 4 tys. osób. Do działań studenckich wkrótce przyłączyło się środowisko pisarzy, na czele ze Związkiem Literatów Polskich. Władza zaś odpowiedziała kolejnymi represjami w postaci m.in. relegowania z uczelni inicjatorów obrony „Dziadów”. To zaś spowodowało eskalację protestów, o inspirację których władze oskarżyły Izrael i RFN. Napięta sytuacja stała się pretekstem do oczyszczenia Polski z „elementów syjonistycznych” i zmusiła do emigracji kilkunastu tysięcy Polaków narodowości żydowskiej, w większości należących do ówczesnych elit intelektualnych. Polskę opuścili m.in: Bronisław Baczko, Zygmunt Bauman, Włodzimierz Brus, Aleksander Ford, Jan Kott i Leszek Kołakowski. 

Marzec ’68 na ekranie postanowił pokazać reżyser i scenarzysta Krzysztof Lang, który w 2018 roku, w  50. rocznicę mającego miejsce 9 marca 1968, Walnego Zebrania Związku Literatów Polskich, wyreżyserował performatywne czytanie stenogramów z tego wydarzenia. Za realizację zdjęć do filmu odpowiada Arkadiusz Tomiak („Obława”, „Czarny mercedes”, „Dziewczyna z szafy”).

 

 

 

Leave a Reply